logo

İhyâ’dan seçmeler: İnsan ve ahlak


Mustafa Çağrıcı
m.cagrici@gmail.com

Gazâlî, kadın telakkisi gibi bazı konularda çağını aşamadığı için günümüzde eleştirilebilse de düşüncelerine bütün olarak bakıldığında birçok yönden aşılamamış bir düşünürümüzdür; Montgomery Watt gibi Gazâlî uzmanı bazı Batılılar’a göre de “(Hz.) Muhammed’den (a.s.) sonra en büyük Müslüman”dır. Aşağıda onun, İslam düşünce tarihinin şaheseri olan, benim “en çok okunmuş, fakat en az anlaşılmış eser” diye nitelediğim İhyâu ulûmi’d-din’inden bazı pasajlar bulacaksınız.

***

Tevazu ve dostluk:

“Kişi ancak dostlarını kendisinden daha iyi insanlar olarak görürse kendisi onlardan daha iyi olabilir. Büyüklerden biri, ‘Bütün dostlarım benden daha iyi insanlar’ demiş; ‘Bu nasıl oluyor?’ diyenlere, ‘Çünkü her biri beni kendisinden daha üstün görüyor. Beni kendisinden üstün gören biri, benden daha üstündür’ cevabını vermiştir.” (İhyâ, Kahire 1332, II, 190)

Dost dosta şifadır:

“İmam Şâfiî (r.a.) bir dost ziyaretinde şu nefis mısraları terennüm etti:

Dostum hastalandı ve onu ziyaret ettim.

Ona bir şey olur korkusuyla ben de hasta oldum.

Sonra dostum iyileşti, beni ziyarete geldi.

Ve onu gördüğümde iyileşiverdim.” (II, 188)

İnsana hizmet Allah’a ibadettir:

“Gözleri Yaratıcı’da olanların içleri ve dışları istikamet’ten sapmaz. Onlar içlerini Allah’a ve O’nun yarattıklarına duydukları sevgiyle, dışlarını da Allah’a ibadet ve onun kullarına hizmetle donatırlar. Aslında kullarına hizmet, Allah’a hizmetin bir türüdür. Çünkü kullarına karşı güzel ahlâklı olmadan Allah’a hizmet edilmiş olmaz. Kul, Allah’ın yarattıklarına hizmet ederek, namaz kılıp oruç tutanların derecesine, hatta daha da ilerisine yükselebilir.” (II, 191)

Şefaate layık olmanın üç şartı:

“Ahirette şefaate layık görüleceğimiz şekilde bir mertebe kazanmaya çalışmalıyız. Bunun üç şartı vardır: (1) Hiçbir insanı asla değersiz görmemek. Çünkü… -kim bilir- bizim gözümüzde önemsiz olan biri belki de Allah’ın dostudur. (2) Hiçbir günahı asla küçük görmemek. Çünkü… bizim küçük gördüğümüz bir günah Allah katında iğrenç olabilir. (3) Hiçbir iyiliği önemsiz görmemek. Zira… belki Allah’ın hoşnutluğu bizim önemsiz gördüğümüz iyiliktedir; bu iyilik tatlı bir söz, güzel bir niyet ve bunlara benzer şeyler de olabilir.” (IV, 526)

Hangimiz günahsızız ki!

“Rivayet edilir ki, (Tâbiîn nesli zahitlerinden) Ömer b. Zer’in bir komşusu vefat etmişti. Adam kendine zararlı (günahkâr) biriydi. Onun için insanların çoğu cenazesine katılmadılar. Ama Ömer cenazede hazır bulundu, namazını kıldı, cenazeyi kabre indirdi. Sonra kabrinin başında durup şöyle dedi: Sana Allah rahmet eylesin ey falanca! İnsanlar senin günahkâr olduğunu söylerler… Ama hangimiz günahkâr değiliz, hangimiz hatasızız ki!” (IV, 485)

Anne ve sufî:

“(İmam-ı Âzam’ın öğrencisi, ünlü sufî) Davud-i Tâî bir kadına rastlamıştı. Kadın bir mezar başında şu mısraları okuyarak ağlıyordu:

Ölüp gittin… Bir daha da bu hayata dönmeyeceksin,

seni mezara koyup üstünü örttüklerine göre…

Şimdi ben hayattan nasıl tat alırım,

sen böyle kabrinde yan üstü uzanmış, üstün örtülmüş haldeyken!

Kadın daha sonra ‘ÂH! YAVRUM BENİM!.. MEZARINDAKİ KURTLAR SENİ YEMEYE HANGİ YANAĞINDAN BAŞLADI!’ DEYİNCE DAVUD BİR ÇIĞLIK ATTI VE KENDİNDEN GEÇİP YERE YIĞILDI…” (IV, 487)

İşte anne yüreği, işte o yürekten de yufka sufî yüreği… Yani hakikaten İNSAN (insan-ı kâmil) olabilmiş Müslüman yüreği… Bir bu yüreğe bakınız, bir de bugün yüzbinlerce anaları, çocukları katleden yüreklere bakınız. İkisi de İNSAN olmayacağına göre acaba hangisi İNSAN?

Etiketler:
Share
427 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İNZAL EDİLMİŞ ADIMIZI, ÜRETİLMİŞ “İSLÂMCI” KAVRAMI İLE DEĞİŞTİRMEK SAPMALARA KAYNAKLIK ETMİŞTİR

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Her din ya da ideoloji, kendini özgün taşıyıcı kavramlarıyla ifade eder, tanımlar ve mesajını insanlara ulaştırır. Temel tanımlayıcı kavramlar, nötr değildirler; zihnine girdikleri, kendilerini benimseyerek kullanan insanları, kendi arka planındaki din, düşünce, felsefe ve ideoloji istikametinde dönüştürürler. Bunlar, o din ya da ideolojinin, taşıyıcı, inşa edici ve dönüştürücü etkiye sahip olan inanç eksenli kavramlarıdır. Bir de taşıyıcı olmayan, yani dinî ve ideolojik boyutu belirleyici olmayan kavramlar vardır ki onları, her din ya da ideol...
  • ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir Kaynak: ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir – SELAHADDİN E. ÇAKIRGİL

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Bu Pazar günü, birkaç noktaya değinelim: 1- Anamuhalefet’in lideri ve sözcülerinin, ‘Bizim askerimizin tırnağının ucundan kesip attığı bir parça bile bütün Suriye’den daha değerlidir.’ şeklindeki sözü çok matah bir şeymiş gibi geçen hafta boyunca sık sık dile getirmeleri sorgulanması ve utanılması gereken bir yaklaşımdır. KK ve adamları, yürekleri elveriyorsa, aynı sözü, Suriye için değil de, o ülkeye yarım asırdır zorla tahakküm ve zulmeden Baas Partisi, Esed Hanedanı ve Beşşâr Esed’in şahsı için söylesinler. Ama, dilleri varmaz ona bir olu...
  • Süleymani’nin öldürülmesine niye sevineyim?

    04 Ocak 2020 YAZARLAR

    İran’ın önemli generallerinden birisi, ABD füzeleri ile öldürüldü. Sevinmemiz gerektiğini söylüyor bazılarımız.. Gerekçeler önümüze koyuyorlar.. “Ortadoğu’da sürekli Şia mezhebinin yayılması için, haksız girişimlerde bulunup, örgütlenmeler yaptı.. Suriye’de binlerce Müslümanın ölümüne sebep oldu.. Yemen’den sorumlu.. Irak’tan sorumlu.. Kadınların ırzına geçilmesinden sorumlu.. Bebeklerin ölümünden sorumlu.. Esad’ın kimyasal silah kullanmasından sorumlu..” Devam ediyor, tutulan liste.. Devam ediyor, gerekçeler.. Ben ise şöyle bakıyor...
  • Tapu idaresi tepkide niye gecikti?

    03 Ocak 2020 YAZARLAR

    Haber yankı uyandırmış, konu nazik, konu netameli, ucu 'çılgın proje' hassasiyetlerine dokunuyor, kamuoyu zaten teyakkuzda, duyarlılık tavana vurmuş, üstüne belediyelerin tapu bilgilerini online sorgulama yetkisinin kaldırıldığı söyleniyor, Kanal İstanbul hattındaki arazileri toplayanların izi sürülemeyecek deniyor, yer yerinden oynuyor... Ne beklersiniz; tepkilerin hedefindeki Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün zaman kaybetmeden, sabah ilk iş duruma açıklık getirmesini. Peki onlar ne yapıyor? Haberi alan alıp satan sattıktan sonra, a...